Tháng 10, nghe lại những bài hát ca ngợi nền Đệ Nhất Cộng Hòa

Sài Gòn xưa.

Cung Mi / SBTN

Vào tháng 10 năm nay (2016), Quốc Hội Tiểu Bang California đã công nhận Tháng 10 là “Tháng Việt Nam Cộng Hòa”, để vinh danh những chiến sĩ Hoa Kỳ và VNCH đã hy sinh để bảo vệ chính nghĩa tự do. Sở dĩ chọn tháng 10, là bởi vì cách đây 60 năm (1956), Bản Hiến Pháp Việt Nam Cộng Hòa đã ra đời, thiết lập nền dân chủ đầu tiên tại Miền Nam Việt Nam.

Chân dung Hàn Mặc Tử

Thư giãn xem chân dung Hàn Mặc Tử và đọc lại 10 CÂU THƠ TÌNH LÃNG MẠN & BI AI NHẤT của Ông.

1/ Từ ấy anh ra đi
Em gầy hơn vóc liễu
Em buồn như đám mây
Những đêm vầng trăng thiếu
(Nhớ nhung)

2/ Ngày mai tôi bỏ làm thi sĩ
Em lấy chồng rồi hết ước mơ
Tôi sẽ đi tìm mỏm đá trắng
Ngồi lên để thả cái hồn thơ.
(Em lấy chồng)

3/ Anh đứng cách xa hàng thế giới,
Lặng nhìn trong mộng miệng em cười.
Em cười anh cũng cười theo nữa,
Để nhắn hồn em đã tới nơi.
(Lưu luyến)

Nghệ sĩ Kim Tuyến: “Tôi chọn tự do và không hối tiếc”.

Nghệ sĩ Kim Tuyến.
Ảnh: internet/ blog TK

Tuấn Khanh

Tình cờ gặp được chi Kim Tuyến, một trong nghệ sĩ tài danh của giới biểu diễn miền Nam trước 1975. Dù ở trong các tuồng diễn của gánh hát Kim Chung hay Dạ Lý Hương, thì cái tên Kim Tuyến luôn đứng cùng với Hùng Cường, Tấn Tài, Thanh Hải… Khán giả của thập niên 60 luôn đánh giá tài năng của chị không khác gì Ngọc Giàu, Bích Sơn, Phượng Liên, Thanh Thanh Hoa…  Giọng hát và lối trình diễn của chị là sự thu hút đặc biệt trên sân khấu của Sài Gòn. Nhưng có lẽ cũng vì vậy mà chị gặp không ít khó khăn sau tháng 4-1975 bởi chọn lựa của mình.

Tháng 7/2016, chị Kim Tuyến có kể về cuộc gặp giữa chị và nghệ sĩ Kim Cương. Giữa trùng phùng đó, người nghệ sĩ của Little Saigon đã bất ngờ bật ra câu hỏi với nghệ sĩ Kim Cương rằng vì sao bà lại là một cán chính nằm vùng.

Câu hỏi đó, cũng bật tung cánh cửa quá khứ, mở ra những điều âm ỉ chưa ai nói hết. Lịch sử ghi lại vô số những dữ kiện lớn lao, nhưng đôi khi vẫn thiếu những câu chuyện đời mà khiến ai nấy đều phải trầm ngâm suy nghĩ. Ngày chiến tranh ấy xa rồi, nhưng có những vết thương không bao giờ có thể lành.

Về nghệ sĩ Kim Cương, thật mới mẻ khi nghe kể lại qua lời của một đồng nghiệp – mà hơn nữa là mặt đối mặt chứ không phải là chuyện thêu dệt. Trong chuyện kể ấy, nghệ sĩ Kim Cương đã ngại ngùng ra đi, để tránh phải trả lời nghệ sĩ Kim Tuyến. Cuộc đời, quả thật khó ngờ hôm nay và mai sau. Cũng ít ai biết, trong những tháng ngày của chế độ mới, nhiều người kể rằng nếu không có ông Võ Văn Kiệt lên tiếng bênh vực thì bà Kim Cương cũng đã gặp nhiều búa rìu từ các cán bộ bảo thủ thâm căn – coi bà Kim Cương cũng cùng một loại “văn hóa đồi trụy”, không nên sử dụng trong chế độ XHCN.

Mười sáu tuổi Ngọc Giàu chiếm giải Thanh Tâm 1960

Nữ nghệ sĩ Ngọc Giàu trên bìa
tuần báo Phụ Nữ Diễn Ðàn năm 1961.
Hình do Ngành Mai sưu tập

Ngành Mai

Đi hát lúc 8 tuổi

Là một giọng ca nữ được giới mộ điệu ưa chuộng, Ngọc Giàu thành danh rất sớm, và nghệ thuật cải lương cùng dĩa hát đã đưa người nghệ sĩ đến mức vinh quang trong sự nghiệp cầm ca.

Đi hát lúc 8 tuổi, đến 16 tuổi đoạt giải Thanh Tâm 1960 cùng một năm với kiều nữ Bích Sơn, và từ ấy cho đến thập niên sau Ngọc Giàu vẫn còn hát. Còn Bích Sơn thì sau ngày đoạt giải thì gần như không còn đứng trên sân khấu.

Ngọc Giàu tên thật là Công Tôn Nữ Ngọc Giàu, sinh năm 1945, cha mẹ là người Huế vào Nam lập nghiệp ở vùng Thủ Thiêm. Lúc đầu Ngọc Giàu gia nhập đoàn Kim Phụng, sang năm 1957 đi đoàn Thanh Thanh của bầu Văn Khá, 1958 cộng tác với Mai Lan Phương, rồi về đoàn Tỷ Phượng.

Lúc đó Ngọc Giàu chỉ xin một chân vũ sinh mà thôi, nhưng rồi khi nghe qua làn hơi ca của Ngọc Giàu thì mọi người không khỏi ngạc nhiên, vì tuy rằng giọng nói khàn khàn, lại có thể phát âm một giọng thổ đặc biệt trong lời ca.

Mùa thu của Đặng Thế Phong qua lời của danh ca Tâm Vấn

Cát Linh

Có những người nhạc sĩ trong suốt cuộc đời sáng tác của mình chỉ để lại cho thế nhân số ca khúc đếm không hết một bàn tay.

Đó là cố nhạc sĩ tài hoa Đặng Thế Phong cùng ba ca khúc bất hủ với những lời nhắc nhớ về ông của một nữ danh ca đã hát nhạc của ông cách đây 71 năm, nữ danh ca Tâm Vấn.

Vở hát “Hồn Bướm Mơ Tiên” với cô đào Thanh Loan

Nghệ sĩ Thanh Loan.
Photo courtesy of Người Việt.

Ngành Mai

Làm say mê khán giả từ Nam chí Bắc

Vào khoảng đầu thập niên 1940, tác phẩm “Hồn Bướm Mơ Tiên” của văn hào Khái Hưng được đoàn Việt Kịch Năm Châu đưa lên sân khấu đã làm say mê khán giả từ Nam chí Bắc. Sang thập niên 1950 vở tuồng vẫn thỉnh thoảng được hát.

Dĩ nhiên khi tác phẩm thành tuồng cải lương sẽ có thêm bớt về tình tiết, thậm chí còn có thêm nhân vật và tô đậm thêm vai trò để thu hút khán giả, như vai Tiểu Mộc chẳng hạn, soạn giả đã khéo thêm phần diễn xuất để cho quái kiệt Ba Vân trổ tài. Với vở hát này, nữ nghệ sĩ Thanh Loan đã nổi tiếng vang lừng tên tuổi trong vai Tiểu Loan, bên cạnh những Năm Châu (vai Ngọc) Phùng Há (vai cô Vân), kép Năm Thiện (vai sư cụ).

Câu chuyện “Hồn Bướm Mơ Tiên” với bối cảnh và nhân sự tập trung ở chùa Long Giáng ngoài miền Bắc, thế mà ở trong Nam khán giả coi tuồng lại tưởng tượng như câu chuyện ở gần đâu đây vậy. Nghe nói lúc đoàn Năm Châu ra Hà Nội diễn vở hát này thì một số khán giả phê bình rằng, gốc tích câu chuyện từ đất Bắc, phải chi vai Tiểu Loan và Ngọc để cho đào kép diễn viên nói giọng Bắc thích hợp hơn. Do đó mà khi gánh Năm Châu sắp về Nam, thì một gánh hát ở Thăng Long có thương lượng để hát tuồng này, và cặp tài danh Ái Liên, Anh Đệ đã đóng hai vai chánh Ngọc và Tiểu Loan.

Sáo trúc, quốc hồn của âm nhạc dân tộc Việt Nam

Nghệ sĩ Ngọc Nôi

Mặc Lâm

Sáo trúc có lẽ là loại nhạc cụ lâu đời nhất trong các loại nhạc cụ dân gian Việt Nam. Bắt đầu từ những thân tre mảnh mai trong vườn nhà tiếng sáo trỗi lên như ru trẻ trong những giấc trưa oi ả, sáo theo trẻ ra đồng réo rắt trên lưng trâu, cho tới khi tiếng chiều rơi chậm hồn quê. Tiếng sáo thanh bình, ngọt ngào và đầy ắp tâm hồn Việt Nam ấy đã và đang sống cùng chúng ta từ mái tranh nghèo cho tới những căn phòng máy lạnh nơi thành thị. Sáo trúc Việt Nam sẵn lòng chia sẻ buồn vui mà chưa bao giờ cảm thấy thua thiệt vì thân phận đơn giản của nó.

Vâng, thân sáo chỉ là một khúc trúc hay nứa có chiều dài từ 40 tới 55 cm. Ở đầu ống có một lỗ hình bầu dục là lỗ thổi. Thẳng hàng với lỗ thổi là 6 lỗ bấm, chỉ có vậy mà khi thổi lên nó làm mê mẩn bao người.

CÕI ĐỜI

Gã đưa tiễn người bạn ra ga xe lửa. Thấy đám đông xúm xít chen lấn coi một tờ giấy lớn với những hàng chữ in to, dán ngay trước cổng ra vào nhà ga. Tò mò, gã và người bạn cũng cố lách vào bằng được để coi chuyện gì. Thì ra đó là tờ bố cáo lệnh truy nã một kẻ can tội phản quốc. Dưới những giòng chữ là hình vẽ mặt người. Coi kỹ, gã chợt rùng mình, bàng hoàng, hoảng hốt. Nhìn rất nhanh những người đang đứng vây kín chung quanh, thấy không ai để ý tới mình, cũng không thấy người bạn đâu nữa, gã vội vã rút lẹ ra khỏi đám đông và không kịp suy nghĩ, nhẩy tót lên toa xe lửa vừa chuyển bánh. 

[Mother’s Day] Nguyện ước rất là thơ của mẹ

Trần Trung Đạo

Bà ngoại của các con tôi mất đã mười năm và an táng trên nghĩa trang gần nhà. Mộ bà cụ nằm trên vùng đất cao rất đẹp và chung quanh còn nhiều đất trống. Chôn chất mẹ xong, gia đình tôi mua hai phần đất. Thật ra khi mua đất không hẳn với ý định một ngày sẽ chôn ở đó. Anh chị em chúng tôi chỉ muốn mẹ yên tĩnh, không bị quấy rầy khi nằm gần người lạ, và cứ thế chia nhau mua hết những phần huyệt chung quanh mộ mẹ.  
Mẹ nuôi của tôi ở Hòa Hưng, Việt Nam thì khác. Trước đây, khi ba chúng tôi mất, gia đình có ý định khi mẹ trăm tuổi sẽ an táng bên cạnh ba để con cháu dễ dàng thăm viếng. Khi đó mẹ còn khỏe nên chưa nói gì. Khi mẹ chúng tôi trở bịnh nặng và biết mình có thể không còn sống bao lâu nên dặn dò các con: Một mai khi mẹ qua đời, đừng chôn cất mà hãy hỏa thiêu và đem tro cốt về Quảng Nam rắc xuống sông Thu Bồn.   

Mẹ rất minh mẫn cho đến hai tuần cuối của đời mình. Các em tôi nghe lời mẹ  nhưng không ai dám nghĩ đến một ngày mẹ sẽ qua đời.
Sông Thu Bồn, chảy dài nhiều trăm dặm từ vùng trung du xuống Hội An là thánh tích của người dân xứ Quảng.  Phía sau những rặng tre già nghiêng mình soi bóng, những bãi dâu xanh ngát dọc bờ sông, bao nhiêu thế hệ Quảng Nam, trong đó có mẹ, đã sinh ra và lớn lên. Họ khác nhau về thế hệ, hoàn cảnh trưởng thành và ước vọng riêng tư nhưng cùng có chung một tình yêu tha thiết dành cho dòng sông nuôi lớn tâm hồn yêu người như yêu quê hương của họ. 

Bao giờ vùng lên?

Quang Dương

Bài thơ này viết cho Ngày Quốc Hận 30-4-2016 và xin được xem như một nén hương lòng tưởng niệm và tri ân những Anh Hùng Tử Sĩ đã hy sinh thân mình trong công cuộc bảo vệ và gìn giữ đất nước VNCH chống lại quân xâm lăng CS.

Đọc hồi ký tù đày trong sách báo Việt

Viên Linh

1-Trong mấy ngày nay người phụ trách mục Thời Sự Nhân Văn tự nhủ là phải viết một chút gì cho ngày 30 tháng 4, mà thật sự không biết phải viết gì. Đứng trước những ngăn sách màu sắc sặc sỡ, những khổ sách cao thấp rộng hẹp, những gáy sách ngược xuôi, cuốn thì gáy sách đọc thuận chiều từ dưới lên trên, cuốn thì gáy sách ngược chiều phải đọc từ trên xuống dưới, đọc một lúc thì hoa mắt, không còn phân biệt được gì. Nhưng khi nhắm mắt lại bỗng nhìn thấy những cuốn sách của bóng tối, những cuốn sách thuộc một thể loại mà Việt Nam sẽ là vô địch: bất cứ ai cũng viết được, đó là loại sách tù ngục. Những hồi ký trong tù. Đúng thế, không quốc gia nào có thể hơn Việt Nam về loại sách này.

Nguyễn Ánh 9 - Nhân chứng âm nhạc Sài Gòn

Báo chí đưa tin nhạc sĩ Nguyễn Anh 9 qua đời sau một thời gian nằm viện

Hoàng Nguyên Vũ

Ông Ánh điềm đạm. Và ngồi đó, ở một góc Sài Gòn qua hai thế kỷ, qua mọi binh biến bể dâu, để kể lại câu chuyện âm nhạc Sài Gòn, một cách đầy yêu lụy như kể về một người tình ám ảnh.

Đóng cửa phòng trà

Tôi gặp ông năm 2008. Đó là thời điểm ông đang khó khăn để đưa ra một quyết định: đóng cửa phòng trà Tiếng Dương Cầm (địa chỉ số 373- 375 Nguyễn Trọng Tuyển, Q. Phú Nhuận, TP. Hồ Chí Minh).

Ông 'Phước đen' và ông 'Phước điên' ở làng Sình

Liêu Thái
Nạn nhân một thời Cộng Sản hủy diệt văn hóa

Ở Huế, suốt ba mươi năm nay, trong hàng trăm sản phẩm du lịch, có một sản phẩm mà người ta không dám nhắc tới, mãi cho đến những năm trở lại đây, cụ thể là ba năm nay, người ta lại nói rất nhiều về lễ hội đô vật làng Sình và tranh dân gian làng Sình.

Tản Đà, ngàn năm thơ thẩn

Chân dung Tản Đà do Nguyễn Hải Chí (họa sĩ Chóe)
vẽ cho Khởi Hành số chủ đề Tản Đà, 56 tháng 6.1970.
(Hình: Viên Linh cung cấp)

Viên Linh

1- Ở trong tiềm thức của tôi, ở trong tâm hồn của tôi, mỗi một thời gian khác nhau nào đó, sẽ vẩn lên xao xuyến lay động như một điểm sáng vàng vọt của một ngọn nến một hình ảnh rất buồn. Hình ảnh ấy, ở trong cái trí nhớ mơ hồ của tôi, không bao giờ đậu cho đứng bóng, không bao giờ rõ nét được. Nó nhạt, nó nhẹ, nó thấp thoáng hơn một cái bóng nào nhỏ yếu nhất. Ấy là khuôn mặt đau đớn buồn thảm của Nguyễn Du; ấy là khuôn mặt dày vò hoảng hốt của Nguyễn Gia Thiều; ấy là cái dáng thẫn thờ của Nguyễn Khắc Hiếu. Cái dáng ấy hôm nay nổi lên như một đám mây trắng bồng bềnh trôi lững lờ trong đầu tôi. Hôm nay tôi nhớ đến Tản Đà, người như mây nổi...

Năm 1960, khi còn đang dậy học tại Ban Mê Thuột, tôi mua được một cuốn sách cũ rất quý, cuốn sách đó nó làm tôi nhớ Tản Đà hết sức, buổi chiều hôm ấy trời vừa tạnh cơn mưa dài - cơn mưa kéo liền 3 ngày bằng những trận lớn - tôi ra phố rong chơi bù cho mấy hôm trước. Tới khu phố chợ, trước một rạp chớp bóng, tôi đứng lại mua một gói thuốc. Hồi đó tôi hay hút Phenix. Khi cúi khom người để mồi thuốc trên cây hương cắm nơi cái giá gấp của cô bé bán hàng thì tôi nhìn thấy cuốn sách đó, bầy trên hè, trên một tấm vải nhựa. Tôi tỉnh người cúi xuống cầm lấy. Đó là một cuốn tạp chí Tao Đàn, ngoài in hình Tản Đà. Số 9, ngày 1er Juillet 1939, số đặc biệt kỷ niệm nhà thơ này, mới mất trước ngày số báo đó ra được 24, 25 hôm. Ngày đó là ngày 20 tháng 4 năm Kỷ Mão, tức là ngày 7 tháng 6 dương lịch 1939.

THI CA TRÀO PHÚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

‪Trong chế độ cộng sản, người ta chỉ nghe tiếng thét, it nghe những tiếng cười rộn rã. Thơ Bút Tre đã hòa mình với thi ca đại chúng. Thơ Nguyễn Duy là tiếng nói của lịch sử và xã hội. Thơ Xuân Sách và Nguyễn Khôi là cuộc phân chất toàn bộ văn học và văn nhân thi sĩ cộng sản... Thơ Bùi Chí Vinh không là tiếng cười mà biến thành tiếng kêu than xót xa, đau đớn...

BÚT TRE (1911-1987)
Bút Tre tên thật Đặng Văn Đăng, quê xã Đồng Lương, huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ. Ông đỗ tú tài triết học dưới thời Pháp thuộc, viết báo dưới thời đó với bút danh Lục Y Lang.
Ông từng làm công tác ngoại giao với chức danh bí thư thứ hai sứ quán Việt Nam tại Rumani. Sau đó ông về làm Trưởng ty (bây giờ gọi là Giám đốc sở) Văn hoá Phú Thọ. Thơ ông gần với những bài ca dao, mà vì cách làm thơ, ngắt câu, gieo vần bất chấp văn phạm và chính tả của ông cho ta một ý nghĩa, một hình ảnh đặc biệt làm cho người đọc thích thú.

Cười té ghế hay đau thắt lòng với chữ sửa Truyện Kiều?

ĐẶNG VỸ
Mỗi từ, mỗi câu trong Truyện Kiều là mỗi viên ngọc long lanh trong kho tàng ngôn ngữ và văn chương Việt Nam, điều đó có lẽ không cần phải bàn. Nhưng nay có lẽ phải bàn lại vì có người… chê dở, và đã sửa tới 1/3 tác phẩm!

“Trăm năm trong cõi người ta
Chữ Tài, chữ Mệnh khéo là ghét nhau
Trải qua mỗi cuộc bể dâu
Những điều trông thấy mà đau đớn lòng
Mỗi người thứ có thứ không
Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen…”

Đọc những câu thơ trên, ắt hẳn người ta sẽ nghĩ: “Sao mang máng như Truyện Kiều, mà sao hình như không phải Truyện Kiều?

Giới thiệu sách: ‘Quê Hương Khuất Bóng’

Tạp ghi của nhà văn Huy Phương vừa được phát hành

Ðây là tác phẩm thứ 11 của ông, không kể cuốn “Chân Dung H.O. và Những Cuộc Ðổi Ðời” viết chung cùng Hương An.

Soạn giả Viễn Châu và bài ca 'Tân Cổ Giao Duyên'

Nữ nghệ sĩ Mỹ Châu, cô đào đã ca nhiều bài tân cổ
giao duyên của Viễn Châu. (Hình: Ngành Mai sưu tập)

Ngành Mai

Từ mấy thập niên nay soạn giả Viễn Châu được mệnh danh “ông vua bài ca tân cổ giao duyên” và hầu như ai cũng nhìn nhận như vậy, do bởi ông là người đã cho ra đời hằng trăm bài ca tân cổ giao duyên được vô dĩa hát phổ biến cùng khắp.

Bài ca tân cổ giao duyên nguyên thủy của nó là một bản nhạc nổi tiếng, được soạn giả viết thêm lời ca vọng cổ vào. Cũng có nghĩa là cốt truyện nằm trong bản tân nhạc, và phần vọng cổ thì dựa theo tình tiết câu chuyện của bản tân nhạc để viết thêm vô, và theo một quy luật nhứt định, vì đó là yêu cầu của hãng dĩa cho đi đúng với dĩa 45 tua của một mặt dĩa, tức một dĩa hát thu được 2 bài.

Cái Tết ngày xưa của cải lương

Trước rạp hát ngày đầu Xuân thời thập niên 1960.
(Hình: Bộ sưu tập của Ngành Mai)

Ngành Mai

Ðối với hoạt động của cải lương thời xưa thì ngày Tết, mọi gánh hát lớn hoặc nhỏ đều sẵn sàng chờ đón ngày vui vẻ nhứt trong nghề làm nghệ thuật sân khấu.

Nói chung chỉ riêng có cải lương thì phải chuẩn bị làm việc nhiều hơn gấp bội.

Những năm thịnh thời của cải lương ở các thập niên 1950-1960 thì ngày Tết là dịp hốt bạc của giới này, mà giờ đây cứ mỗi lần Tết là mỗi lần họ không khỏi ngậm ngùi luyến tiếc cho cái thời vàng son thuở ấy.

Thật vậy, khi xưa giới cải lương đã đón Tết một cách huy hoàng, tiền vô như nước. Chỉ nội ngày mùng 1 Tết họ có thể hát đến 4 suất, mà mỗi suất hát được trả tiền gấp đôi, tức số tiền lãnh tăng lên gấp tám lần. Nói một cách rõ ràng hơn là những ngày trong Tháng Chạp mỗi đêm hát họ còn lãnh một ngàn đồng, nhưng đêm Mùng Một thì bầu gánh phải trả đến 8 ngàn, mà còn cộng thêm tiền lì xì Tết, tiền nhiều ít tùy theo gánh.

Việt Nam Tôi Đâu ?

Việt Nam Tôi Đâu ?